فصل دهم اندلس عرب ، واژه اسپانيا را براى شبه‌جزيره‌اى كه به اين نام معروف است به كار نمىبرد ، بلكه سراسر آن شبه‌جزيره را اندلس مىگويد . « 1 » در روايات عربى ، اندلس به اسپانياى مسلمان اطلاق مىشود ؛ يعنى سرزمينهايى كه پس از فتح به دست مسلمانان افتاد ، غير از جلّيقيه و ولايات جبال پيرنه « 2 » . برخى نوشته‌اند ، آنجا را به نام اولين ساكنان آن در اعصار كهن كه قومى از عجمان بوده‌اند و اندلوش نام داشتند ، ناميده‌اند . « 3 » در بعضى از روايات عربى هم آمده است كه اسپانيا از نام يكى از پادشاهان روم موسوم به اشبان بن طيطش گرفته شده . اين پادشاه به نيروى افريقاييان بر اندلس غلبه يافت و از آن پس ، آنجا را اشبانيه خواندند . عده‌اى هم مىگويند ، نام اصلى اين پادشاه إصبهان است كه به اسپانيا تحريف شده و اين اصبهان همان است كه اشبيليه را بنا كرده و اشبانيه به اشبيليه اطلاق مىشود ؛ سپس بر همهء اندلس اطلاق شد و عجم آنجا را اشبانيه خواند . « 4 » ابن اثير مىنويسد : مسيحيان ، اندلس را به نام يكى از ملوك آنجا اشبانه مىگويند و بطلميوس نيز آنجا را بدين نام خوانده است . « 5 » به نوشتهء ابن خلدون ، اندلس از فندلس مىآيد و مراد او از فندلس ، فندال يا واندال است . « 6 » عبد الله عنان از قول بكرى مطلبى را نقل كرده كه در

--> ( 1 ) . روض المعطار ؛ ص 1 . ( 2 ) . Pyrenees ( 3 ) . مقرّى ؛ نفح الطيب ؛ ج 1 ، ص 67 . ( 4 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 69 . ( 5 ) . الكامل فى التاريخ ؛ ج 4 ، ص 212 . ( 6 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 2 ، ص 235 .